නව ලිබරල් ආර්ථික ක්රමයේ පවතින අවිනිශ්චිතතාවයන් හා කැලඹීම් මධ්යයේ, ගෝලීය වේදිකාවට ප්රබල විකල්පයක් මතු වී ඇත – එය පවතින තත්වයට නිර්භීතව අභියෝග කරන අතර ආර්ථික සංවර්ධනය අත්කර ගැනීම සඳහා ප්රජාව මූලික කරගත් වඩාත් ඇතුළත් ප්රවේශයක් (Inclusive community driven approach) හැටියට ඉතා වේගයෙන් ජාත්යන්තරය තුළ මේ වනවිට ප්රචලිත වෙමින් පවතී. සමාජ සහයෝගීතා ආර්ථික ක්රමය (Social Solidarity Economy (SSE)) ලෙස හඳුන්වන මෙම විකල්පය සාම්ප්රදායික නව ලිබරල් ආර්ථික ආකෘතිවල පවතින අඩුපාඩු වලට විකල්ප හා වඩාත් ප්රායෝගික ආර්ථික ක්රමයක් ලෙස යුරෝපයේ සමහර රටවල් මෙන්ම ලතින් අමෙරිකානු, මධ්යම අප්රිකානු හා ආසියානු රටවල් වේගයෙන් වැළඳගැනීමට පටන් ගෙන ඇත. මෙම ලිපියෙන්, නව ලිබරල් ආර්ථිකයක බාධාවන් සඳහා බලගතු විකල්පයක් ලෙස SSE හි මූලාරම්භය සහ වර්ධනය වන ජනප්රියත්වය පිළිබඳව ඔබව දැනුම්වත් කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙමි.
සමාජ සහයෝගීතා ආර්ථිකයේ (SSE) උපත සහ නැගීම
සමාජ සහයෝගීතා ආර්ථිකය (SSE) යනු මෑතකාලීන සංසිද්ධියක් නොව විවිධ බිම් මට්ටමේ ව්යාපාර, සමුපකාර සහ ප්රජා මූල සංවිධානවල අභිසාරීතාවයකි (Convergence). ලාභයට වඩා මානුෂීයත්වයට ප්රමුඛත්වය දෙන, තරඟයට වඩා සහයෝගීතාවයට මුල් තැන දෙන සහ සූරාකෑමට වඩා තිරසාරත්වයට අවධානය යොමු කරන ආර්ථික පද්ධතියක එකතුවක් සමාජ සහයෝගිතා ආර්ථිකයක මූලය වේ. ගෝලීයකරණය සහ නව ලිබරල්වාදය විසින් මනුෂ්යාට ප්රතිලාභ මෙන්ම අභියෝග යන දෙකම ගෙන ආ බැවින්, ඒවායෙහි අසාර්ථකත්වයන්ට ප්රබල ප්රතිචාරයක් ලෙස 2000 දශකයේ UNO, ILO, EU, සහ RIPES වැනි සංවිධාන විසින් දීර්ඝ සාකච්ඡා වට රාශියකින් පසු නව නිර්වචනයක්ද සහිතව ඉස්මතු කල SSE, මේ වනවිට ලොව පුරා වේගයෙන් ප්රචලිත වෙමින් ඇත. වැඩි විස්තර සඳහා :
https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/—ed_emp/—emp_ent/—coop/documents/publication/wcms_582778.pdf
SSE කෙරෙහි ගෝලීය අවධානය ඇයි?
ගෝලීය වශයෙන් SSE කෙරෙහි අවධානය යොමු වීමට හේතුව නව ලිබරල්වාදය විසින් බොහෝ විට උග්ර කරන දැවෙන ගැටළු විසඳීමට එහි ඇති හැකියාව නිසාය. ඉහළ යන අසමානතාවය, පාරිසරික පරිහානිය සහ සමාජ අසාධාරණයන් සමඟ පොරබදමින් සිටින ලෝකයක, SSE බලාපොරොත්තුවේ ආලෝකයක් ලෙස කැපී පෙනේ. එහි ප්රජාතන්ත්රවාදී තීරණ ගැනීමේ මූලධර්ම, ප්රජා සවිබල ගැන්වීම සහ සදාචාරාත්මක භාවිතයන් වඩාත් සාධාරණ සහ තිරසාර ආර්ථික අනාගතයක් අපේක්ෂා කරන පුද්ගලයන් සහ සංවිධාන සමඟ අනුනාද වේ.
නව ලිබරල්වාදය වෙනුවට SSE: ශ්රී ලංකාව සඳහා ගැලපෙන ප්රවේශයක්
ශ්රී ලංකාව ණය බරින් සහ ආර්ථික අභියෝගවලින් බරව, සන්ධිස්ථානයක සිටින විට, කුමන ආර්ථික ආකෘතියක් අනුගමනය කළ යුතුද යන ප්රශ්නය තීරණාත්මක වේ. ඓතිහාසික වශයෙන්, ජාතිය නව ලිබරල් මූලධර්මවලට අනුගත වී, විදේශ විනිමය උපයා ගැනීම සඳහා ජාත්යන්තර වෙළඳපොළට භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්රවේශය ගෝලීයකරණය වූ ආර්ථිකයක උගුල්වලට රට ගොදුරු කර ඇත. එක්සත් ජාතික පක්ෂය (එජාප), සමගි ජන බලවේගය (SJB) සහ ශ්රී ලංකා පොදු පෙරමුණ (SLPP) තවමත් ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදයට විසඳුම් සෙවිය හැකි යැයි කියමින් නව ලිබරල් ආර්ථිකය වෙනුවෙන් පෙනී සිටිති. UNP සහ SJB විවෘත වෙළඳපොල ආර්ථිකය සමාජ වෙළඳපොල ආර්ථිකය ලෙස නැවත හංවඩු ගසා ඇත, නමුත් එය සත්ය වශයෙන්ම චන්ද්රිකා බණ්ඩාරනායකගේ විවෘත ආර්ථිකයට මානුෂීය මුහුණුවරක් දෙනවා කියූ දෙයට සමානය. සමාජ වෙළඳපල ආර්ථිකය සහ විවෘත ආර්ථිකය අතර වෙනස “සමාජ” යන වචනය ආදේශ කිරීම පමණි. ක්රියාත්මක වීමේදි වෙළඳපල විසින් සියල්ල තීරණය කරයි. මේ සියල්ලෝම අසාර්ථක බව තහවුරු කිරීමට තවදුරටහ් අටුවා ටීකා අවශ්ය නැත.
ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ව, මේ වනවිට සමීක්ෂන අනුව ලංකාවේ ජනයා අතර වඩාත්ම ප්රසාදයට ලක්ව තිබෙන ජාතික ජන බලවේගය (NPP) ප්රකාශ කරන්නේ, සමාජ සහයෝගීතා ආර්ථිකයක මුල්ගල් තුන වන රාජ්ය අංශය, පුද්ගලික අංශය සහ සමුපකාර අංශය යන ප්රධාන පාර්ශව තුනම සක්රීයව සම්බන්ධ වන ආර්ථික ප්රවේශයක් හරහා අර්බුදයට තිරසාර විසඳුම් සෙවිය හැකි බවය. එය ඉතාමත් නිවැරැදි ගමන් මාර්ගය බවට සැකයක් නැත. සත්ය වශයෙන්ම වැඩිවන දරිද්රතාවය සමඟ පොරබදමින් ණය බරින් මිරිකී සිටින රටකට තිරසාර විසඳුම් සෙවිය හැක්කේ SSE හරහා පමණක් බව අවිවාදයෙන් පිළිගත යුතුය.
SSE හි දේශීයව නොසැලී සිටීමේ හැකියාව සහ ගෝලීයව මැදිහත් වීමේ විභවතාවය
SSE හි එක් ශක්තියක් වන්නේ ගෝලීය ආර්ථිකයේ ඇතිවන බලගතු චලනයන්ට හොඳින් ඔරොත්තු දීමට ඇති හැකියාවත්, දේශීයව ඇතිවන අවශ්යතාවයන් තුලනය කිරීමේ තිබෙන නොසැලෙන ගුණාංගයත් නිසාය. ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තර වෙළඳපොළට සහභාගී වී එහි සැලකිය යුතු පංගුවක් අත්කර ගන්නා අතරම, SSE මගින් විවිධාංගීකරණයවූ දේශීය වශයෙන් කේන්ද්ර කරගත් නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් ප්රවර්ධනය කරයි. ජාත්යන්තර සමාගම් මතම සම්පූර්ණයෙන් යැපෙන්නේ නැතිව, දේශීය ව්යාපාර, සමුපකාර සහ ප්රජා මුලපිරීම් හරහා නවෝත්පාදන පෝෂණය කිරීම හා ප්රවර්ධනය කිරීම මගින්, SSE ගෝලීය වෙලඳපොලවල් මත අධික ලෙස යැපීම හා සම්බන්ධ අවදානම්වලට එරෙහිව ආරක්ෂනයන් (Buffers) සපයයි.
සමුපකාර ක්රමයක වාසි
නව ලිබරල්වාදය විසින් පුද්ගල තරඟය කෙරෙහි අවධාරණය කිරීම බොහෝ විට ප්රජාවන් හුදකලා සහ අවදානමට ලක් කරයි. SSE, ඊට වෙනස්ව, සමුපකාර වැනි ආකෘති හරහා සහයෝගීතාව ප්රවර්ධනය කරයි. සමුපකාර ක්රමයක ඇති වාසිය ආර්ථික ප්රතිලාභ වඩාත් සාධාරණ ලෙස යලි බෙදා හැරීම පමණක් නොව, ගෝලීය වෙලඳපොල උච්චාවචනයන් සමඟ ඇති විය හැකි ආර්ථික කැලඹීම්වලින් ප්රජාවන් ආරක්ෂා කරමින් හවුල් වගකීම (Shared Responsibility) පිළිබඳ හැඟීමක්ද වර්ධනය කරයි.
ශ්රී ලංකාවට තිරසාර සංවර්ධනයක්
ශ්රී ලංකාව ස්වභාවික සෞන්දර්යයෙන් ආශිර්වාද ලත් නමුත් පාරිසරික අභියෝගවලට මුහුණ දෙන රටක් නිසාම පාරිසරික තිරසාරභාවය අවධානය යොමු කළ යුතු තවත් ප්රධාන කරුණකි. තිරසාර භාවිතයන් සඳහා SSE හි කැපවීම වගකිවයුතු ආර්ථික වර්ධනයක හදිසි අවශ්යතාවය සමඟ සමපාත වේ. SSE මූලධර්ම වැලඳ ගැනීමෙන්, අනාගත පරම්පරාව සඳහා ස්වකීය ස්වභාවික සම්පත් ආරක්ෂා කරන අතරම ගෝලීය තරඟකරුවකු ලෙස ශ්රී ලංකාව ස්ථානගත කළ හැකිය.
ආර්ථික පුනර්ජීවනයට මග පෑදීම
ශ්රී ලංකාව සිය ආර්ථික අනාගතය ගැන කල්පනා කරන විට, සමාජ සහයෝගීතා ආර්ථිකයේ ජනප්රියත්වය බලගතු ආඛ්යානයක් ලෙස පවතී (Compelling Narrative). SSE, එහි දේශීය ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (Resilience) සහ ගෝලීය මැදිහත් වීම (Global Engagement), සමුපකාර ශක්තිය සහ තිරසාරත්වය සඳහා වූ කැපවීම සමඟින්, නව ලිබරල් ආර්ථික සීමාවන්ගෙන් මිදීමට උත්සාහ කරන ජාතියකට ගැලපෙන ප්රවේශයක් ලබා දෙයි. SSE, ශ්රී ලංකාවට හුදෙක් විකල්ප ආර්ථික ආකෘතියක් පමණක්ම නොවන අතර සවිබල ගැන්වීම, ප්රජා ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහ වඩාත් තිරසාර සහ සාධාරණ අනාගතයක් සඳහා වූ ගමන් මගකි. ශ්රී ලංකාවේ සැබෑ ආර්ථික විභවය විවෘත කිරීමේ යතුර සමාජ සහයෝගීතා ආර්ථිකය වන බවට කිසිදු සැකයක් නැති බව අවධාරණය කරමි.

ශාන්ත ජයරත්න
ශ්රී ලංකා සංවර්ධන පරිපාලන ආයතනයේ හිටපු ජ්යෙෂ්ඨ උපදේශක
23.11.2023
shantha323@gmail.com










